{"id":2112,"date":"2026-06-11T10:00:51","date_gmt":"2026-06-11T10:00:51","guid":{"rendered":"https:\/\/news.jurskitech.pl\/blog\/uncategorized\/prawo-enshittification-w-praktyce-jak-platformy-niszcza-twoj-biznes\/"},"modified":"2026-06-11T10:00:51","modified_gmt":"2026-06-11T10:00:51","slug":"prawo-enshittification-w-praktyce-jak-platformy-niszcza-twoj-biznes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/news.jurskitech.pl\/blog\/warto-wiedziec\/prawo-enshittification-w-praktyce-jak-platformy-niszcza-twoj-biznes\/","title":{"rendered":"Prawo Enshittification w praktyce: jak platformy niszcz\u0105 Tw\u00f3j biznes?"},"content":{"rendered":"

Prawo Enshittification w praktyce: jak platformy niszcz\u0105 Tw\u00f3j biznes?<\/h2>\n

Znasz to uczucie? Twoja firma od lat dzia\u0142a na Amazonie, Allegro, Uber Eats albo korzysta z zewn\u0119trznego SaaS do obs\u0142ugi klienta. Nagle platforma zmienia regulamin. Podnosi prowizj\u0119. Ogranicza dost\u0119p do danych. Twoje wyniki lec\u0105 na \u0142eb, a Ty nie masz \u017cadnego odwo\u0142ania.<\/p>\n

To nie jest przypadek. To zjawisko nazwane przez Cory’ego Doctorowa enshittification \u2013 systematyczne pogarszanie jako\u015bci platformy, gdy ta zdob\u0119dzie dominuj\u0105c\u0105 pozycj\u0119. Jako praktyk IT widz\u0119 to na ka\u017cdym kroku. W tym artykule poka\u017c\u0119, jak rozpozna\u0107 pierwsze symptomy i jak si\u0119 przed nimi broni\u0107.<\/p>\n

Czym jest enshittification i dlaczego dotyczy ka\u017cdej firmy?<\/h3>\n

Enshittification to proces, w kt\u00f3rym platforma najpierw buduje lojalno\u015b\u0107 u\u017cytkownik\u00f3w i dostawc\u00f3w, a potem \u2013 maj\u0105c ich \u201ew gar\u015bci\u201d \u2013 zaczyna wyci\u0105ga\u0107 warto\u015b\u0107 kosztem jednej lub obu stron. W praktyce wygl\u0105da to tak:<\/p>\n

    \n
  1. Platforma przyci\u0105ga u\u017cytkownik\u00f3w niskimi cenami, darmowym dost\u0119pem, atrakcyjnymi warunkami.<\/li>\n
  2. Gdy baza klient\u00f3w jest wystarczaj\u0105co du\u017ca, platforma podnosi op\u0142aty dla sprzedawc\u00f3w lub ogranicza im funkcjonalno\u015bci.<\/li>\n
  3. Sprzedawcy s\u0105 zmuszeni podnie\u015b\u0107 ceny lub odej\u015b\u0107 \u2013 ale je\u015bli nie maj\u0105 alternatywy, zostaj\u0105 i trac\u0105 mar\u017c\u0119.<\/li>\n
  4. U\u017cytkownicy ko\u0144cowi zaczynaj\u0105 p\u0142aci\u0107 wi\u0119cej lub dostaj\u0105 gorsz\u0105 jako\u015b\u0107, ale te\u017c nie maj\u0105 \u0142atwej drogi ucieczki.<\/li>\n<\/ol>\n

    Przyk\u0142ad? Amazon od lat zwi\u0119ksza presj\u0119 na sprzedawc\u00f3w \u2013 wymusza udzia\u0142 w programach reklamowych, ogranicza widoczno\u015b\u0107 organiczn\u0105, a ostatnio wprowadzi\u0142 op\u0142aty od zwrot\u00f3w. Allegro z kolei zmusi\u0142o sprzedawc\u00f3w do korzystania z w\u0142asnej platformy logistycznej (Allegro Smart), a potem podnios\u0142o prowizje. Ka\u017cda platforma robi to samo \u2013 bo mo\u017ce.<\/p>\n

    Dlaczego enshittification to Tw\u00f3j problem?<\/h3>\n

    By\u0107 mo\u017ce my\u015blisz: \u201eMy nie jeste\u015bmy uzale\u017cnieni od platform, mamy w\u0142asny sklep internetowy\u201d. Ale enshittification dotyka tak\u017ce firm korzystaj\u0105cych z SaaS, narz\u0119dzi marketingowych czy system\u00f3w CRM. Je\u015bli Twoja baza klient\u00f3w jest przechowywana w Salesforce, HubSpocie czy Shopify \u2013 to oni maj\u0105 nad Tob\u0105 w\u0142adz\u0119.<\/p>\n

    Przyk\u0142ad z \u017cycia: Firma e-commerce przez lata budowa\u0142a program lojalno\u015bciowy na platformie Kiwi. W 2023 roku Kiwi zmieni\u0142o model cenowy i podnios\u0142o op\u0142aty o 300%. Firma nie mog\u0142a szybko przenie\u015b\u0107 danych \u2013 straci\u0142a miesi\u0105ce pracy i pieni\u0105dze. To klasyczny przyk\u0142ad enshittification: najpierw daj\u0105 Ci narz\u0119dzia za grosze, potem winduj\u0105 ceny, bo wiedz\u0105, \u017ce jeste\u015b uzale\u017cniony.<\/p>\n

    Jak rozpozna\u0107, \u017ce platforma zaczyna Ci\u0119 doi\u0107?<\/h3>\n

    Symptomy s\u0105 subtelne na pocz\u0105tku. Oto trzy czerwone flagi:<\/p>\n

      \n
    1. \n

      Zmiany regulaminu bez realnej alternatywy<\/strong> \u2013 Platforma wprowadza nowe op\u0142aty lub ograniczenia, a Ty nie masz innego wyj\u015bcia, jak zaakceptowa\u0107. Przyk\u0142ad: nagle okazuje si\u0119, \u017ce aby mie\u0107 widoczno\u015b\u0107 w wynikach wyszukiwania, musisz wykupi\u0107 reklam\u0119.<\/p>\n<\/li>\n

    2. \n

      Utrata kontroli nad danymi<\/strong> \u2013 Nie mo\u017cesz wyeksportowa\u0107 pe\u0142nej historii transakcji, listy klient\u00f3w ani ich zachowa\u0144. Platforma trzyma Twoje dane jako zak\u0142adnika.<\/p>\n<\/li>\n

    3. \n

      Wzrost koszt\u00f3w bez wzrostu warto\u015bci<\/strong> \u2013 Prowizje rosn\u0105, ale platforma nie oferuje nowych funkcji. Albo wr\u0119cz przeciwnie \u2013 usuwa funkcje, kt\u00f3re by\u0142y darmowe.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n

      Je\u015bli kt\u00f3ry\u015b z tych punkt\u00f3w Ci si\u0119 skojarzy\u0142 \u2013 masz ju\u017c wst\u0119pny etap enshittification.<\/p>\n

      Strategie obrony: jak odzyska\u0107 kontrol\u0119 nad biznesem?<\/h3>\n

      Nie ma jednej srebrnej kuli, ale s\u0105 sprawdzone sposoby:<\/p>\n

        \n
      1. \n

        Dywersyfikacja kana\u0142\u00f3w sprzeda\u017cy<\/strong> \u2013 Nie stawiaj wszystkiego na jedn\u0105 platform\u0119. Je\u015bli 80% obrotu pochodzi z Allegro, masz problem. Buduj w\u0142asny sklep (np. na WooCommerce lub Shopify), rozwijaj sprzeda\u017c B2B, wykorzystuj newslettery. Im wi\u0119cej kana\u0142\u00f3w, tym mniejsza zale\u017cno\u015b\u0107.<\/p>\n<\/li>\n

      2. \n

        Open source i w\u0142asna infrastruktura<\/strong> \u2013 Gdzie tylko mo\u017cesz, u\u017cywaj narz\u0119dzi open source. Zamiast zamkni\u0119tego CRM, Postgres i SuiteCRM. Zamiast Mailchimp, Mautic. Zamiast Shopify, WooCommerce. Oczywi\u015bcie to wymaga wi\u0119kszego zaanga\u017cowania technicznego, ale daje pe\u0142n\u0105 kontrol\u0119.<\/p>\n<\/li>\n

      3. \n

        Buduj w\u0142asn\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 i baz\u0119 danych<\/strong> \u2013 Niezale\u017cnie od platformy, zbieraj dane kontaktowe klient\u00f3w i buduj relacj\u0119 poza ni\u0105. Newslettery, grupy Facebookowe, Discord \u2013 wszystko, co sprawi, \u017ce klienci maj\u0105 z Tob\u0105 bezpo\u015bredni kontakt, a nie tylko przez po\u015brednika.<\/p>\n<\/li>\n

      4. \n

        Negocjuj i b\u0105d\u017a gotowy do odej\u015bcia<\/strong> \u2013 Je\u015bli jeste\u015b du\u017cym graczem, masz si\u0142\u0119 negocjacyjn\u0105. Nawet mniejsze firmy mog\u0105 negocjowa\u0107 warunki z platformami, pokazuj\u0105c, \u017ce s\u0105 gotowe odej\u015b\u0107. Przyk\u0142ad: jedna z firm e-commerce poinformowa\u0142a Amazon, \u017ce przenosi si\u0119 na w\u0142asn\u0105 platform\u0119, je\u015bli nie dostanie lepszych warunk\u00f3w. Amazon obni\u017cy\u0142 prowizj\u0119 o 15%.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n

        Case study: Jak firma odzyska\u0142a kontrol\u0119 po zmianie polityki SaaS<\/h3>\n

        Opowiem o anonimowym kliencie \u2013 \u015bredniej wielko\u015bci sklepie e-commerce z bran\u017cy modowej. Przez 3 lata korzystali z zewn\u0119trznego systemu do personalizacji rekomendacji (SaaS). System dzia\u0142a\u0142 \u015bwietnie, ale po dw\u00f3ch latach firma zmieni\u0142a model na subskrypcj\u0119 z limitem zapyta\u0144. Koszty wzros\u0142y o 250%.<\/p>\n

        Klient postanowi\u0142 dzia\u0142a\u0107. Zamiast p\u0142aci\u0107, zbudowali w\u0142asny system rekomendacji oparty na open source (Apache Mahout) i w\u0142asnej infrastrukturze. Zatrudnili jednego programist\u0119 na 3 miesi\u0105ce. Efekt? Obni\u017cka koszt\u00f3w o 60% i pe\u0142na kontrola nad algorytmami. Dodatkowo mogli dostosowa\u0107 rekomendacje do w\u0142asnych potrzeb, co zwi\u0119kszy\u0142o konwersj\u0119 o 12%.<\/p>\n

        Kluczowe: mieli odwag\u0119 przenie\u015b\u0107 si\u0119 na w\u0142asn\u0105 infrastruktur\u0119, mimo \u017ce pocz\u0105tkowo wydawa\u0142o si\u0119 to ryzykowne.<\/p>\n

        Przysz\u0142o\u015b\u0107: czy enshittification jest nieuniknione?<\/h3>\n

        Niestety, natura kapitalizmu platformowego sprawia, \u017ce enshittification jest silnie wpisane w model biznesowy. Ale to nie znaczy, \u017ce musisz by\u0107 biern\u0105 ofiar\u0105. \u015awiadomo\u015b\u0107 mechanizmu to pierwszy krok do obrony.<\/p>\n

        Moja rada: przewiduj, \u017ce ka\u017cda platforma, na kt\u00f3rej polegasz, pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej Ci\u0119 wykorzysta. Dlatego buduj swoj\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 ju\u017c dzi\u015b. Inwestuj w otwarte standardy, w\u0142asne dane i bezpo\u015brednie relacje z klientami.<\/p>\n

        JurskiTech pomaga firmom odzyska\u0107 kontrol\u0119 nad technologi\u0105 \u2013 wdra\u017camy rozwi\u0105zania open source, projektujemy architektur\u0119 odporn\u0105 na zmiany platform i optymalizujemy koszty. Je\u015bli czujesz, \u017ce Twoja firma jest zak\u0142adnikiem platformy, porozmawiajmy.<\/p>\n

        \n

        Podsumowanie<\/strong><\/p>\n

          \n
        • Enshittification to proces, w kt\u00f3rym platforma systematycznie pogarsza swoj\u0105 jako\u015b\u0107, aby wyci\u0105gn\u0105\u0107 wi\u0119cej pieni\u0119dzy od u\u017cytkownik\u00f3w i dostawc\u00f3w.<\/li>\n
        • Dotyczy nie tylko marketplace’\u00f3w, ale tak\u017ce SaaS, CRM i narz\u0119dzi marketingowych.<\/li>\n
        • Obron\u0105 jest dywersyfikacja, open source, w\u0142asne dane i gotowo\u015b\u0107 do odej\u015bcia.<\/li>\n
        • Przyk\u0142ad z \u017cycia pokazuje, \u017ce budowa w\u0142asnego systemu mo\u017ce by\u0107 ta\u0144sza i skuteczniejsza ni\u017c p\u0142acenie rosn\u0105cych op\u0142at.<\/li>\n<\/ul>\n

          Nast\u0119pnym razem, gdy platforma zmieni regulamin, nie panikuj \u2013 dzia\u0142aj strategicznie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

          Prawo Enshittification w praktyce: jak platformy niszcz\u0105 Tw\u00f3j biznes? Znasz to uczucie? Twoja firma od lat dzia\u0142a na Amazonie, Allegro, Uber Eats albo korzysta z zewn\u0119trznego SaaS do obs\u0142ugi klienta. Nagle platforma zmienia regulamin. Podnosi prowizj\u0119. Ogranicza dost\u0119p do danych. Twoje wyniki lec\u0105 na \u0142eb, a Ty nie masz \u017cadnego odwo\u0142ania. To nie jest przypadek.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[10,774,443,775],"class_list":["post-2112","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-warto-wiedziec","tag-ai-w-e-commerce","tag-enshittification","tag-wybor-platformy","tag-zaleznosc-od-platform"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/news.jurskitech.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2112","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/news.jurskitech.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/news.jurskitech.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/news.jurskitech.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/news.jurskitech.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2112"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/news.jurskitech.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2112\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/news.jurskitech.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2112"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/news.jurskitech.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2112"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/news.jurskitech.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2112"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}